Historia powstania Miasta Tkaczy

Historia „Miasta Tkaczy” sięga lat 20- tych XIX wieku, gdy utworzono w Zgierzu pierwszy ośrodek przemysłu włókienniczego w Polsce. Działo się to w czasach Królestwa Kongresowego, w czasach rozkwitu gospodarczego i kulturalnego ziem polskich, gdy po kilkunastu latach zawieruchy wojennej w Europie Napoleon Bonaparte poniósł ostateczną klęskę pod Waterloo. Na Kongresie Wiedeńskim u schyłku epoki napoleońskiej mocarstwa tworzyły nowy ład Europy, a jednym z najważniejszych tematów była „sprawa polska”. Kongres w 1815 r. na części zaboru rosyjskiego ustanowił Królestwo Polskie. Decyzja ta przez wielu była uważana za IV rozbiór Polski. Kongres dał jednak władzę znakomitym Polakom. Pokazali oni i cały naród polski, że nawet w najtrudniejszych czasach zaborów należy pracować dla kraju. W ciągu kilkunastu lat podniósł się poziom dobrobytu, oświaty, nastał ład i porządek. Oświatą kierował wtedy Stanisław Kostka Potocki - twórca Pałacu w Wilanowie, jednego z pierwszych polskich muzeów. W 1816 roku powołano Uniwersytet Warszawski. W 1820 roku „Odę do Młodości” napisał Adam Mickiewicz, a swoje pierwsze kompozycje tworzył Fryderyk Chopin. Książę Franciszek Ksawery Drucki - Lubecki i ksiądz Stanisław Staszic gorliwie popierali rozwój przemysłu i górnictwa, byli inicjatorami akcji uprzemysłowienia kraju. Rząd Królestwa Polskiego poczynił zabiegi ułatwiające imigrację do Polski rzemieślników spoza granic kraju, a ówczesny namiestnik królewski- książę gen. Józef Zajączek, wydał w 1816 r. postanowienie o prawach i przywilejach dla rzemieślników przybywających do Polski. Postanowienie to częściowo spełniło oczekiwania, gdyż do Królestwa Kongresowego zaczęli napływać m.in. tkacze, folusznicy, postrzygacze, farbiarze, cieśle i stolarze. Właśnie w tych czasach został wybudowany Kanał Augustowski, a mało znane miasto Zgierz zostało wybrane na miejsce produkcji sukna.
 

W 1820 r. Józef Zajączek upoważnił Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych i Policji do wytypowania osad i miast, w obrębie których tworzone byłyby warunki do osadzania fabrykantów. Miały na tym skorzystać głównie miasta królewskie. Na ten cel wyodrębniono specjalne fundusze. Wiodącą dla rozwoju Zgierza rolę odegrał wtedy Rajmund Hiacynt Rembieliński (1775-1841)- prezes Komisji Województwa Mazowieckiego, który wspólnie ze Stanisławem Staszicem- dyrektorem Wydziału Przemysłu i Kunsztu, odwiedził miasta, spełniające w ich przekonaniu warunki do rozwoju przemysłu włókienniczego w Polsce: Dąbie, Gostynin, Łódź, Przedecz i Zgierz. W 1821 r. miało miejsce przełomowe wydarzenie: podpisano tak zwaną „Umowę Zgierską”, określającą zasady osadnictwa tkaczy i ich przywileje. Projekt ten spowodował napływ do miasta ponad 300 sukienników, był niejako odpowiednikiem nam współczesnych Stref Ekonomicznych. Sukiennicy, którzy przybywali do Zgierza otrzymywali ulgi i przywileje, na okres sześciu lat zwolnieni byli od podatków, opłat celnych za przewożony majątek ruchomy oraz służby wojskowej, otrzymywali bezpłatnie plac, drewno do budowy domu, pożyczki na uruchomienie produkcji. Osadnicy pochodzili głównie z Prus i Księstwa Poznańskiego. W tej grupie znaleźli się również prężnie działający Polacy z rejonu Małopolski, pojawiali się również Rosjanie, a w późniejszym okresie Żydzi- na wybranym placu w nowej osadzie Zgierza, budowali na podmurowaniu kryte czerwoną dachówką, drewniane domy, w których tworzono warsztaty tkackie. W ciągu kilkunastu następnych lat wielokulturowe miasto Zgierz stało się największym producentem sukna w środkowej części Europy. Po wyjątkowej jakości sukno ustawiały się kolejki. Zgierz powszechnie uznawano za „miasto cudu gospodarczego”. Szybki rozwój techniki spowodował, że małe warsztaty tkackie odchodziły w zapomnienie, produkcja tkanin przeniosła się do manufaktur i fabryk, które powstały w Zgierzu oraz w jego okolicach. W pobliżu powstał prężny ośrodek włókienniczy- miasto Łódź. Zgierskie domy tkaczy zmieniały swoją funkcję, z produkcyjnej na mieszkalną i usługową. W 1894 r. powstał w Zgierzu Zakład Przemysłu Barwników- Śniechowskiego i Hordliczki, późniejsze europejski potentat ZPB „Boruta”, który wywarł ogromny wpływ na kierunek rozwoju Zgierza. Przemysł chemiczny nawiązywał do tradycji włókienniczego miasta, przez kolejne lata powodował jego ożywienie gospodarcze, co nie przełożyło się na niemodną wtedy tkankę drewnianych domów. Na obrzeżach Zgierza nastąpił rozkwit nowej murowanej architektury. W okresie po II wojnie światowej zapomniane drewniane domy z czynszowych przekształcono w lokale socjalne, które popadały w ruinę. Świadectwo czasów świetności Zgierza odchodziło w zapomnienie, przez znaczną część społeczeństwa uznane zostało za balast dla miasta. Lata zmian ustrojowych odcisnęły się piętnem na Zgierzu, który znacznie zubożał. Zlikwidowano uznawane w Europie zgierskie fabryki włókiennicze i szwalnie, upadł przemysł chemiczny, brakowało pomysłów na rozwój miasta. Przemiany lat 80. znacznie obniżyły rangę Zgierza. Likwidacja przemysłu włókienniczego oraz chemicznego zaowocowała dużym bezrobociem.
 

Przez kolejne lata zgierzanie zastanawiali się nad przyszłością drewnianej tkanki miasta, która w dużej części w niezmiennej postaci przetrwała dziejowe burze, stając się spuścizną kulturową regionu. Drewniane budynki ocalały, paradoksalnie, jako wynik zubożenia miasta, ale również dzięki czujności kilku osób, w tym kolejnych Łódzkich Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków- Bronisława Podgarbi oraz Wojciecha Szygendowskiego. Dużą rolę w pielęgnowaniu tożsamości lokalnej i rozwijaniu w społeczeństwie potrzeby dbałości o zabytki odegrał Jerzy Bogdan Wieczorek (1922-1991)- kronikarz i apologeta, który utrwalał jako artysta i etnograf-amator, zabytki kultury materialnej Zgierza, z umiłowania drewniane domy tkaczy.
 

W 1954 r. powstało pierwsze opracowanie konserwatorskie, w formie studium historyczno-urbanistycznego miasta Zgierza. W 1957 r. założono teczkę konserwatorską miasta Zgierza, a w 1965 r. złożono karty ewidencji domów tkackich. W 1988 r. pracownicy naukowi Politechniki Łódzkiej Instytutu Architektury i Urbanistyki opracowali projekt studialnej koncepcji zabytkowego centrum dawnej osady przemysłowej. Dokument ten określał stan zachowanej zabudowy, zawierał również plan rewitalizacji obszaru, jednakże ta koncepcja nie została zrealizowana. Nową listę zabytków Zgierza ustalono w 1966 r.
 

W 2003 r. Urząd Miasta Zgierza podjął działania zmierzające do odrestaurowania grupy zabytkowych domów tkaczy wykorzystując zapisy wprowadzanej wtedy w życie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, umożliwiającej ustanawianie formy ochrony zabytków w postaci parków kulturowych. W grudniu 2003 r. powstał Park Kulturowy Miasto Tkaczy, powołany na mocy uchwały Rady Miasta Zgierza, z inspiracji Prezydent Miasta Zgierza. Pomysłodawcą nowej formy ochrony zabytków Zgierza był Michał Domińczak- ówczesny Architekt Miasta Zgierza. Granice parku kulturowego obejmują tereny położone przy ulicach: G. Narutowicza, Ks. Sz. Rembowskiego, 1 Maja, Długiej, 3 Maja, H. Dąbrowskiego i N. Barlickiego, jest to fragment zachowanego układu szachownicowego ulic o regularnym podziale na równej wielkości parcele. Obszar zawiera zachowaną w niezmiennym stanie najcenniejszą grupę zabytków Zgierza – unikalny XIX-wieczny zespół około 30 klasycystycznych drewnianych domów tkaczy wraz z układem ulic. Formami ochrony dziedzictwa kulturowego na obszarze Miasta Tkaczy objętych jest: 28 obiektów wpisanych do rejestr zabytków, w tym dwa układy urbanistyczne oraz 85 obiektów wpisanych do ewidencji zabytków. Na terenie Parku Kulturowym Miasto Tkaczy znajduje się 359 lokali mieszkalnych, w których zamieszkuje 799 osób.
 

Równolegle z powołaniem do życia parku kulturowego, przygotowano projekty związane z pozyskaniem środków finansowych na prowadzenie prac rewitalizacyjnych. Efektem szybkich działań była restauracja pierwszych budynków. W ramach projektu „Rewitalizacji Strefy Śródmiejskiej Miasta Zgierza” odnowiono m.in. dwa domy tkaczy wchodzące w skład Miasta Tkaczy. Kolejny wiodący projekt zrealizowano w latach 2009-2011, z tzw. Mechanizmów Norweskich. Odnowiono grupę strategicznie ważnych czterech budynków oraz dwa ciągi uliczne kryte polnym kamieniem, wyposażone w latarnie gazowe (ul Ks. Sz. Rembowskiego i G. Narutowicza). Odrestaurowane budynki służą społeczności lokalnej, mieszczą się w nich: Dom Turysty, Centrum Konserwacji Drewna, Muzeum Miejsca, wystawa stała „Dziecięcy świat – zabawki z dawnych lat”, lokal gastronomiczny – herbaciarnia oraz biura parku kulturowego. Odrestaurowane budynki stanowią zaplecze rozwojowe parku kulturowego. Zespół zachowanej w niezmiennym stanie najcenniejszej grupy zabytków Zgierza poddawany jest dalszemu procesowi rewitalizacji. Problematyka Miasta Tkaczy wykracza poza obszar ochrony zabytków i opieki nad nimi, obejmuje zagadnienia planistyczne, geograficzne, przyrodnicze, turystyczne, edukacyjne, prawne, a także z zakresu zarządzania oraz finansów publicznych.
 

5.01 narut30
1.02 narut23
2.03 narut3
3.10 narut5

Gastronomia

Restauracja BIEDERMEIER BISTRO

Godziny otwarcia:

 

poniedziałek- nieczynne

wtorek, środa, czwartek 12.00-18.00

piątek, sobota 12.00-22.00

niedziela i święta 10.00-18.00

 

ul. Ks. Szczepana Rembowskiego 1
95-100 Zgierz, Polska

 

Informacja Turystyczna

Dom Turysty
Godziny otwarcia zgodne z godzinami pracy Wydziału Pozyskiwania i Zarządzania Środkami Pomocowymi Urzędu Miasta Zgierza

 

Wszelkich informacji udzielają pracownicy wydziału:

(ul. Ks. Szczepana Rembowskiego 1 /poddasze/, ul. G. Narutowicza 5 (Dom Tkacza w pierzei ul. Ks. Szczepana Rembowskiego)

95-100 Zgierz, Polska

tel. 42/ 280 60 17, miastotkaczyatumz [dot] zgierz [dot] pl

Szybki kontakt

Wydział Pozyskiwania i Zarządzania

Środkami Pomocowymi

Urzędu Miasta Zgierza

 

Godziny otwarcia:

  • po., śr., czw., pt. 8.00-16.00,
  • wtorek  8.00-18.00,
  • sobota  10.00-16.00,
  • niedziela  10.00-16.00.

                                                                                                                                                                                                                             

Park Kulturowy Miasto Tkaczy

ul. Ks. Szczepana Rembowskiego 1
95- 100 Zgierz, Polska

tel. 42/ 280 60 17, miastotkaczyatumz [dot] zgierz [dot] pl

 

Projekt i wykonanie: Hiarte